View source for Leren van tragedie

''In het tijdperk van kaars-, olie- en gasverlichting kwamen theaterbranden veelvuldig voor en eisten vaak veel levens. De brand in het Ringtheater in 1881 was een van de grootste brandrampen van de 19e eeuw en leidde tot veel ontwikkelingen op het gebied van brandveiligheid.''

[[File:I02 J.05 2.jpg|600px|thumb|center|Ringtheater brand, 1881]]
 
De brand in het Ringtheater vond plaats op 8 december 1881, en volgens officiële cijfers bedroeg het dodental 384; schattingen schatten het aantal doden nog hoger, bijna 1000. Op die decemberavond werd Jacques Offenbachs "Vertellingen van Hoffmann" opgevoerd in het [[Item:Q696|Ringtheater in Wenen]], Oostenrijk-Hongarije (Q696), dat 7 jaar eerder was geopend. Terwijl het publiek plaatsnam voor het begin van de voorstelling om 19.00 uur, werden de gaslampen backstage ontstoken.
 
Door het falen van de elektropneumatische ontstekingsapparaten stroomde het gas naar buiten en explodeerde bij de volgende ontstekingspoging. Het ontstane vuur sprong over naar het toneel en verspreidde zich snel naar de rest van het toneel en uiteindelijk naar de zaal. Een bestaande draadcurtine, een voorloper van het ijzeren gordijn, werd niet gesloten.

[[File:Ringtheater vor1881.jpg|300px|thumb|left|Ringtheater voor 1881]]
[[File:Ringtheater Ruine 1881.jpg|300px|thumb|left|Ringtheater na de brand ]] 

Pas een half uur later probeerden brandweerlieden, gehinderd door fundamentele problemen, het publiek te redden. De noodverlichting, bestaande uit olielampen, zou niet hebben gebrand omdat - wegens geldgebrek - de lampen alleen voor inspecties werden gevuld. Bovendien gingen de nooduitgangen alleen naar binnen toe open, waardoor vluchtende bezoekers die het gebouw probeerden te verlaten werden gehinderd. Een luchtstroom door een zijraam wakkerde het vuur verder aan. Door een verkeerde inschatting van de situatie ontmoedigde de politie in de voorzaal van het theater de helpers om verdere reddingspogingen te doen door te zeggen: "Alles gered!". 

Het jaar daarop vond het zogenaamde Ringtheaterproces plaats. Alle beschuldigde gemeenteambtenaren werden vrijgesproken, terwijl drie theatermedewerkers, de theaterdirecteur en twee technici, werden veroordeeld tot gevangenisstraffen van vier tot acht maanden en gedeeltelijke schadevergoeding. Volgens de rechtbank hadden zij nagelaten elkaar en de noodolielampen te controleren en hadden zij de draadcurtine verkeerd bediend. De regisseur werd bij keizerlijk decreet van clementie vrijgelaten na slechts enkele weken gevangenis, maar de toneeltechnici bleven in de gevangenis. 

De brand had gevolgen voor de preventieve brandbeveiliging in Oostenrijk en internationaal, vooral in de theatersector. Het ijzeren gordijn werd ingevoerd om het toneel van de zaal te scheiden, en decors en rekwisieten moesten met een brandvertragende behandeling worden geïmpregneerd. De grotere theaters werden verplicht om bij elke voorstelling geüniformeerde bewakers aanwezig te hebben, die voorzieningen moesten treffen om de grote menigte in goede banen te leiden in geval van brand. De bewaker moest in het theater blijven tot de laatste toeschouwer was vertrokken - een voorschrift dat nog steeds van kracht is. 

Na de brand werden veel theaters gesloten die onvoldoende veilig waren en geen vluchtwegen hadden. Er werden nieuwe gebouwen met innovatieve vluchtwegconcepten gebouwd en er werd onderzoek gedaan naar onbrandbare decoratiematerialen. In 1829 had Wenen zijn eerste bouwverordening ingevoerd, bestaande uit slechts 30 paragrafen. Dit werd in 1859 en 1868 vervangen door nieuwe bouwvoorschriften. De bouwcode voor Wenen van 1883, die rekening hield met de Ringtheaterbrand en een Neder-Oostenrijkse provinciale wet was, was geldig tot na het midden van de 20e eeuw. Het bevatte onder meer het voorschrift dat deuren in openbare gebouwen altijd naar buiten moeten openen, wat nog steeds het geval is. In Duitsland ontstond de ''Polizeiverordnung'' (politieverordening) voor de exploitatie van theaters, die werd vervangen door de ''Versammlungsstaettenverordnung'' (vergaderzaalverordening) die nu van kracht is. 

De brand had ook gevolgen buiten de veiligheidsvoorschriften en -procedures om. De elektrificatie van de theaters werd ook vooruitgeschoven en verving de gasverlichting. De eerste openbare gebouwen met elektrische verlichting waren dus theaters, die niet alleen beter beschermd waren tegen brand, maar ook de uiteindelijke ontwikkeling van toneelverlichting als creatieve component van de voorstelling versnelden. De theaterhervormingsbeweging van het begin van de 20e eeuw kon zo overgaan van tweedimensionale beelden naar driedimensionale ruimte. 

In de bredere samenleving werd als spontane reactie op de brand de Weense Vrijwillige Reddingsmaatschappij opgericht. Tijdens het onderzoek naar de brand werd voor het eerst een methode toegepast om de lichamen te identificeren op basis van de stand van de tanden, waarmee de basis werd gelegd voor de later befaamde Weense school voor criminologie. Het was het begin van de forensische tandheelkunde. 

De ontwikkeling van het technisch theater is in de loop van zijn geschiedenis aangedreven door nieuwe technologieën en mensen met nieuwe ideeën over theater. Soms is echter de tragedie van een grote ramp nodig om nieuwe en betere manieren van werken af te dwingen.